Liria – Ndre Mjeda

Liria

Jeni lodhe, dallendysha t`shkreta,
   Je molis i ziu bylbyl;
   Ah!pushoni n`streh`ku u gjeta,
   Pusho n`kopshte te njaj zymyl.

   Mbi krahe t`uej prej dhenash tjera
   Ju prendveren na pruet këtej;
   Shlodhn` ju pra, dallendysha t`mjera,
   Rri, bylbyl, n`lulzim qe kthej.

   Se qe`j prrue prei malit ulet
   E t`tanë fushes ushqim i nep;
   E nën bore po shperthejn` lulet
   Porsi femie qe zblohen n`djep.

   Fllad i let me vape dashtnijet
   Puthi pemen gemb për gemb;
   U zgjue pema, e qe prej shijet
   Buloj mbarë nëpër kopshte t`em.

 

   Ndej`bri votres nieri myket:
   Vrapo bulk, ku puna t`thrret;
   Tui vrue fushën kau berlyket,
   Lyp`m`u vue për lavre t`vet.

Advertisements

Prandvera – Ndre Mjeda

 Prandvera

Jeni lodhe, dallendysha t`shkreta,
   Je molis i ziu bylbyl;
   Ah!pushoni n`streh`ku u gjeta,
   Pusho n`kopshte te njaj zymyl.

   Mbi krahe t`uej prej dhenash tjera
   Ju prendveren na pruet këtej;
   Shlodhn` ju pra, dallendysha t`mjera,
   Rri, bylbyl, n`lulzim qe kthej.

   Se qe`j prrue prei malit ulet
   E t`tanë fushes ushqim i nep;
   E nën bore po shperthejn` lulet
   Porsi femie qe zblohen n`djep.

   Fllad i let me vape dashtnijet
   Puthi pemen gemb për gemb;
   U zgjue pema, e qe prej shijet
   Buloj mbarë nëpër kopshte t`em.

   Ndej`bri votres nieri myket:
   Vrapo bulk, ku puna t`thrret;
   Tui vrue fushën kau berlyket,
   Lyp`m`u vue për lavre t`vet.

Vaji i Bylbylit – Ndre Mjeda

Vaji i Bylbylit

Po shkrihet bora, 
Dimni po shkon; 
Bylbyl i vorfën, 
Pse po gjimon?


Pushoi murlani 
Me duhi t’vet; 
Bylbyl i vorfën, 
Çou mos rri shkret.


Gjith; fushët e malet 
Blerim e mbëloj; 
Livadhi e pema 
Gjithkah lulzoj.


Ndër pyje e orgaja, 
N’ma t’mirin vend, 
Me rreze dielli 
Po e gëzon gjith’kend.


E tuj gjimue 
Shikon rreth e rreth 
Nji prrue qi veret 
Rrjedh nëpër gjeth.


A çil kafazi, 
Bylbyl, flutro; 
Ndër pyje e orgaja, 
Bylbyl, shpejto.


Kerkush ma hovin 
Atje s’ta pret, 
Me zeher haejen 
Kerkush s’ta qet.


Kafaz ke qiellin, 
Epshin pengim, 
E gjith ku t’rreshket 
Shkon fluturim.


Nëpër lamije 
Ke me gjet mel, 
Për gjith’prendverën 
Njajo buk t’del.


E kur t’zitë e di 
ndër prroje pi, 
Te njato prroje 
Qi ti vetë di.


Tash pa frigë çerdhen 
E ban ndoj lis; 
Nuk je si’i nieri 
Qi nuk ka fis


E kur t’vin zhegu, 
Kur dielli shkon, 
Ti ke me këndue 
Si ke zakon.


Rreth e rreth gjindja 
Me t’ndie rri; 
Prej asi vendit 
Dahen me zi.


A çilë kafazi, 
Bylbyl, flutro; 
Ndër pyje e ograja, 
Bylbyl, shpejto.


Ndër tranfofille, 
Ndër zamakë nga; 
Ku qeshet kopshti, 
Idhnim mos mba.


Po shkrihet bora, 
Dimni po shkon; 
Biylbyl i vorfën , 
Pse po gjimon?

 

 

 

Veprimtaria e Ndre Mjedës

 Poezia e Mjedës shënoi kalimin nga letërsia e Rilindjes romantike, me problematikë kryesisht atdhetare, te letërsia e Pavarësisë, ku mbizotëroi problematika shoqërore dhe realizmi. Veprimtarinë poetike Ndre Mjeda e nisi që herët. Poema romantike e njohur Vaji i bylbylit u shkrua më1887; në të ndihen fryma patriotike dhe nota përmallimi, që shquanin paraardhësit e tij L. De Martinin, N. Bytyçin etj. Vepra përmbyllej me thirrjen drejtuar shqiptarit që të ngrihej për të fituar lirinë. Që nga kjo kohë e deri më 1917 kur pa dritën e botimit vëllimi me vjersha Juvenilia, Ndre Mjeda shkroi, por nuk botoi gati asgjë. Të kësaj kohe janë poema tjetër romantike I tretuni, në të cilën është derdhur malli për atdheun, për njerëzit dhe natyrën e vendit me bukuritë e saj, vjersha ShtegtariMalli për atdheGjuha shqype,Bashkoniu! etj. Krahas krijimeve të përshkuara nga notat elegjiake, Ndre Mjeda hartoi edhe vepra poetike, në të cilat tema patriotike u trajtua në frymën e poezisë luftarake të Rilindjes, si Liria (1910-1911). Në të gjeti jehonë kryengritja e malësorëve të Shqipërisë së Veriut më 1911, qëndresa dhe aspirata e tyre e zjarrtë për drejtësi shoqërore dhe për tokë. Grishja e poetit që fshatarët të ngriheshin për t’u çliruar nga zgjedha e rëndë shoqërore, ndërthuret me besimin se lufta e vegjëlisë do të sjellë lirinë. Në këtë vepër gjeti pasqyrim demokratizmi i Ndre Mjedës, që përbën bashkë me patriotizmin, anën më të fortë të botëkuptimit dhe të krijimtarisë së tij. Vjersha “Mustafa Pasha në Babunë” fshikullon pavendosmërinë dhe qëndrimin e lëkundshëm të parisë feudale në luftë kundër zgjedhës së huaj. Në poemën e njohur Andrra e jetës nëpërmjet pamjeve poetike prekëse, autori zbuloi tragjedinë e malësorëve të varfër, që rronin në zgrip të jetës, mjerimin dhe padijen e madhe, ku ata ishin kredhur. Botën shpirtërore të personazheve të poemës, ndjenjat dhe mendimet e tyre, poeti i dha me mjete të kursyera dhe mjeshtëri.

 Fazës së dytë të krijimtarisë së Ndre Mjeda e cila nisi pas Luftës I Botërore, i përkasin poemat në tingëllima (sonete) “Scodra” dhe “Lissus”, ku, përmes historisë së lashtë të dy qyteteve evokohet e kaluara e hershme e popullit tonë, sidomos fryma luftarake dhe liridashëse e stërgjyshërve të tij,ilirëve. Duke vijuar në këtë kohë traditën e poezisë së Rilindjes Kombëtare, Ndre Mjeda shprehu kështu mospajtimin e tij me regjimin reaksionar që sundonte vendin.

 Në prodhimin poetik të Ndre Mjedës, zënë vend edhe vjershat për fëmijë. La edhe disa shqipërime të goditura nga Gëtja, T. Grosi etj. Romantik në thelb, Ndre Mjeda bëri një hap përpara drejt realizmit, ai kishte kërkesa të larta dhe tregoi mjeshtëri të rrallë poetike

 Ndre Mjeda dha ndihmesën e tij edhe në fushën e gjuhësisë. Puna e tij u zhvillua në, gramatikë, leksikologji, filologji. Krijoi alfabetin që u zbatua prej shoqërisë Agimi me kriterin shkencor për çdo tingull një shkronjë, duke përdorur shenjat diakritike. Dha ndihmesë të shënuar në lëvrimin e gjuhës letrare. Në historinë e gramatologjisë shqiptare janë për t’u përmendur Vërejtje mbi artikuj e premna pronës të gjuhës shqipe (1934), Mbi shqiptimin e qellzoreve ndër dialektet e ndryshme të gjuhës shqipe (1902). Ndre Mjeda është ndër të parët gjuhëtarë shqiptarë që u morën me studimin dhe transkriptimin e veprave të letërsisë sonë të vjetër. Transkriptoi pjesërisht veprën e P. Bogdanit (1930) dhe të P. Budit (1932), shkroi për dialektin shqiptar të Istries (1932) dhe për Perikopenë e ungjillit të shek. XIV-XV (1933).

 Ndre Mjeda është njëri nga poetët më të mëdhenj të letërsisë shqipe. Me një frymëzim të parë romantik e djaloshar ai ka krijuar poemën e mallit e të dhembjes personale (Vaji i bylbylit). Me njohjen e jetës autentike të botës shqiptare ai ka krijuar poemën e botës shqiptare (Andrra e jetës). Me kërkime në njohjen e rrënjëve kulturore e historike ai ka krijuar tufat e tingëllimeve (LissusScodra). Me rebelimin e tij personal e rebelimin nacional ai ka krijuar poemën e revoltit dhe himnin e lirisë (Lirija). Mjeda mbetet mjeshtër i pashembullt i formës e i gjuhës poetike në shqip dhe mjeshtri më i madh i tingëllimit në shqip deri më sot. Vepra e Ndre Mjedës u botua e plotë në tri vëllime në Prishtinë në vitin 1982 nën përkujdesjen e Sabri Hamitit.

Ndre Mjeda – Jetëshkrimi

 Ndre Mjeda lindi në vitin 1866 në Shkodër në një familje të varfër të zbritur nga fshati Mjedë. I ati ishte një barì. Ai vdiq herët dhe e la Mjedën të vogël. E ëma mbeti e vè, për të mbajtur dy fëmijët u detyrua të lante rroba te familjet e pasura të qytetit. Aftësitë e rralla që shquanin Mjedën që në fëmijëri, tërhoqën vëmendjen e jezuitëve, të cilët jo rrallë zgjidhnin kuadro nga shtresat e varfra dhe i futnin në seminare. Ata e futën në seminarin e tyre italian të Shkodrës. Meqenëse edhe këtu Mjeda i ri u shqua për zotësi, e dërguan të ndiqte studimet e larta në Spanjë, Poloni, Kroaci dhe Itali. Konflikti ndërmjet tij dhe urdhërit ku bënte pjesë, arriti në pikën më të lartë, pas dy vjetësh, kur poeti i ri, që kishte mbaruar studimet dhe ishte dërguar të jepte mësim në një shkollë të lartë fetare në Itali, detyrohet të largohet.

 

Ndre Mjeda

Ndre Mjeda

 

 

 Pas largimit, Ndre Mjeda u kthye në atdhe ku u emërua famullitar në fshatra të ndryshme. Duke e ndier veten tashmë më të lirë, ai iu kushtua me një zjarr të dyfishuar çështjes kombëtare dhe zhvilloi një veprimtari të gjerë atdhetare e kulturore. Më 1901 bashkë me të vëllanë themeloi shoqërinë Agimi, e cila krijoi një alfabet dhe botoi një varg librash për shkollat mbi bazën e këtij alfabeti. Mori pjesë në një kongres gjuhësor lidhur me çështjë të shqipes në Hamburg. Ai shkroi për mirditorët një memorandum, drejtuar përfaqësuesëve të fuqive të mëdha në Shkodër, ku ankoheshin kundër qeverisë osmane. Poeti ngriti zërin me rastin e mbylljes së shkollës së mesme shqipe në Korçë nëpërmjet një vjershe që është një kushtrim i hapur etj. Kjo veprimtari nuk mund të mos i binte në sy qeverisë osmane, e cila më 1902 e arrestoi poetin dhe gati sa nuk e internoi në Anadoll (ky rast i dhimbshëm i jetës së Mjedës gjeti pasqyrimin poetik në poemthin “I tretuni”).

 Më 1908 në Kongresin e Manastirit u zgjodh anëtar i Komisionit për hartimin e alfabetit të njësuar të shqipes, ndërsa më 19161917 ishte anëtar i Komisisë Letrare. Në periudhën e hovit të lëvizjes demokratike (19201924) Ndre Mjeda mori pjesë në jetën politike të kohës dhe u zgjodh deputet. Pas ardhjes së Zogut në fuqi, Mjeda u largua nga jeta politike. Ai vazhdoi të ishte famulltar i thjeshtë në fshatin e vogël Kukël, gjersa në vitet e fundit të jetës së tij kleri e mori si mësues të shqipes në gjimnazin e vet të Shkodrës. Mjeda iu vu atëherë me tërë energjitë e veta edukimit të rinisë me dashuri të veçantë për gjuhën dhe për kulturën shqiptare. Pak muaj para vdekjes, (1 gusht 1937), botoi, si testament poetik të rrallë për bukuri e forcë, veprën “Liria”.